شبیه سازی

عبارت است از تولید موجودی هم سان با ویژگی ژنتیکی مشترک از یک موجود زنده

در این روش با تولید سلولی با قابلیت تکثیر را پرورش داده و از آن موجود کاملی پدید می آید. 


شبیه سازی چیست؟

مقدمه

کلون موجودی است که با ترکیب ژنتیکی همسان از یک موجود واحد مشتق شده باشد. واژه شبیه سازی توسطJ.B.S.Haldane ابداع گردید و در سال 1996 اولین حیوان (گوسفند) که با استفاده از سلولهای حیوانی شبیه سازی شده بود متولد شد. در دسامبر 2002 اولین شبیه سازی انسان نوزادی به نام Eve حوا توسط شرکت معروفclonaid گزارش گردید.

در شبیه سازی عکس عمل تمایز صورت می‌گیرد. یعنی باید سلول تمایز یافته سلول شروع کننده باشد و سلول‌های تمایز نیافته تولید کند. در ابتدا این کار غیر ممکن به نظر می‌رسید تا اینکه در دهه 1970 آزمایشهای اولیه انجام شد که در آنها هسته سلول تمایز یافته قورباغه به یک سلول تخم بدون هسته انتقال داده شد. در بعضی از این آزمایش‌ها سلول تخم تقسیم می‌شد و تکثیر می ‌یافت حتی در بعضی موارد نوزاد قورباغه نیز به وجود می‌‌آمد ولی هیچ کدام به قورباغه بالغ تبدیل نمی‌شدند. سرانجام دکتر ویلموت و تیمش توانستند با خاموش کردن یک سلول تمایز یافته که از غدد شیری یک گوسفند بالغ گرفته شده بود و دوباره برنامه ریزی آن یک گوسفند کامل را به وجود آورد.

آگاهی از محتوای کامل ژنتیکی موجود کلون شده از فواید شبیه سازی است.

گاهی کلون جانوران، به طور طبیعی به وجود می‌آید. زنبورهای نر از طریق کلون سازی پدید می‌آیند، یعنی برای تولید آن‌ها به لقاح اسپرم

می‌آیند، یعنی برای تولید آن‌ها به لقاح اسپرم و تخمک نیازی نیست. به هرحال، برخلاف گیاهان، سلول‌های پیکری (غیر جنسی) جانوران نمی‌توانند جاندار بالغی پدید آورد. طی چهل سال گذشته، زیست‌شناسان می‌خواستند بدانند در جریان تکوین جانداران، چگونه از سلول تخصص نیافته، سلول‌های تخصص یافته به وجود می‌آید.

در سال 1903 میلادی گیاه شناسی به نام «هربرت وبر» واژه «کلون» را برای توصیف مجموعه‌ای از جانداران به کار برد که از راه تولید مثل غیر جنسی را یک والد به وجود می‌آیند. برخی از جانوران دریایی، گیاهان و میکروب‌ها به همین شیوه تکثیر می‌کنند. برای مثال، پایه‌های گوناگونی که از یک گیاه توت فرنگی به وجود می‌آیند، کلون یکدیگر به مشاور می‌‌آیند. به زودی واژه کلون مورد پذیرش زیست‌شناسانی قرار گرفته که در آزمایشگاه، سلول‌های پیکر جانوران را کشت می‌دادند. سلول‌های به دست آمده از کشت یک سلول نیز کلون یکدیگرن هستند.

 

 

تاریخچه کلونینگ در جهان

شبیه‌سازی به معنی تولید مثل به روش غیر جنسی از افراد انتخاب شده به گونه‌ای است که نسل ایجاد شده از آنها از نظر محتوای ژنتیکی کاملاً شبیه همتاری خود باشد.

 اساس شبیه سازی، انتقال هسته سلول (پیکری یا بنیادی) به تخمک بدون هسته می باشد.

فرآیند انتقال هسته شامل 2 قسمت اساسی است: 1-خروج هسته از تخمک 2- جایگزین کردن آن با سلول‌ دهنده

این تکنیک برای اولین بار در سال 1938 میلادی از سوی‌هانس اسپمن انجام شد. مشکلات بسیاری در راه شبیه سازی پستانداران وجود داشت تا آن که محققان استاتلندی توانستند گوسفند کلون شده به نام دالی (Dolly) را تولید کنند. به این ترتیب آنچه در ذهن محققان و دانشمندان غیر ممکن می‌نمود. امکان پذیر شد و شبیه سازی آرام‌آرام مسیر ترقی و پیشرفت خود را طی کرد.

اهداف شبیه سازی

الف) اهداف تولید مثلی:

این تکنیک تولید مثلی به منظور مزرعه‌داری، حفظ حیوانات در معرض انقراض، تولید مثل محصولات حیوانی بیشتر و سالم‌تر، صورت می‌گیرد. همچنین می‌توان با این روش به زوج‌هایی که قادر به بچه دار شدن نیستند نیز کمک کرد.

ب) اهداف درمانی:

در شبیه سازی می‌توان با کشت دادن سلول‌های بنیادی جنینی از کلون‌ به انواع سلول‌های تخصص یافته دست یافت. این سلول‌ها قابل کشت و پیوند در بیماران هستند (جهت، آلزایمر، پارکینسون، دیابت، بیماری‌های قلبی و ...)

مراحل شبیه سازی موجود زنده:

1-هسته زدایی از تخمک گیرنده

2-انتقال سلول دهنده به درون تخمک گیرنده توسط میکرومانیپولاتور

3-ایجاد پیوستگی بین سلول‌ دهنده و تخمک گیرنده توسط اتاقک آمیختگی

4-کشت رویان به دست آمده در انکوباتور به مدت 5-3 روز

5-انتقال رویان در حال رشد به داخل رحم (مادر میزبان

به منظور تداوم بخشیدن به قابلیت حیات سلول با منجمد کردن و نگهداری آن در دمای بسیار پایین شیوه‌ای است که دانشممندان از سال 1700 به کار گرفته‌اند، این فرآیند قابلیت حیات سلول را تا زمان نامحدودی به حالت تعلیق در می‌آورد. این فن‌آوری به طور معمول برای نگهداری semen، رویان وانواع سلول و بافت‌های انسان و حیوانات کاربرد دارد و سلولها میتوانند بیش از نیم قرن قابلیت حیات خود را حفظ کنند.

 کاربردها و اهمیت شبیه سازی

کاربرد در علوم پایه: یکی از کاربردهای شبیه سازی در بیولوژی یا زیست شناسی تکوینی است که در آن بدقت، روند تکوین جنین بررسی می‌شود و با بررسی تمایز زدایی از سلولها، تشخیص روند تشکیل سلولهای تمایز یافته مشخص خواهد شد.

کاربرد درمان‌: تولید جنین کلون تا مرحله پلاستوسیت (مرحله 16 سلولی) به منظور تولید سلولهای بنیادی جنینی که سلولهایی با توانایی بالا برای تبدیل به بافتهای مختلف و تکثیر نامحدود هستند.

کاربرد اقتصادی: عمده‌ترین کاربردهای شبیه سازی از نظر اقتصادی در شبیه سازی حیوانات مزرعه متبلور می‌گردد که عبارتند از:

1-تکثیر صفات ممتاز طبیعیع: یک اسب قهرمان را می‌توان با این کتنیک تکثیر کرد.

2-تکثیر صفات مصنوعی: به عنوان مثال گوسند یا بزی ایجاد نماید که در شیر آن آلبومین با انسولین انسانی وجود داشته باشد و صدها مثال دیگر (این حیوانات را ترانس ژن گویند)

3-نجات و حفظ گونه‌های در حال انتقراض: با کمک شبیه سازی می‌توان گونه‌های در حال انقراض را نجات داد.

 مزایای شبیه سازی:

1-تولید گونه‌های تراریختی: به این معنی که یک گونه حامل ژنهایی از گونه‌های دیگر باشد، مثلاً گاوها، گوسفندان و بزها می‌توانند به این طریق تولید کنده مواد لبنی دارویی، باشند. مثلاً آنها می‌توانند شیرهایی با ویژگی‌های زیر تولید کنند:

-شیرحاوی فاکتور انعقاد برای درمان هموفیلی

-شیر حاوی انسولین برای درمان دیابت

2-شبیه سازی رویانی حیوان

3-شبیه سازی  رویانی انسان

با پیشرفت چشمگیری که در مورد سلول‌های بنیادی رویان انسان حاصل شده است میتوان با کشت این سلول‌ها بافت‌ها با اعضای مصدوم را ترمیم یا جایگزین نمود، میتوان پوست قربانیان سوختگی و سلولهای مغزی و طناب نخاعی برای افراد که از گردن به پایین فلج شده‌اند تولید نمود.

با استفاده از این فن‌آوری زوج‌های نابارور میتوانند بچه‌دار شوند و پزشکان میتوانند به جای استفاده از موادی که برای بدن جنبه بیگانه دارند، استخوان، چربی، بافت همبند با غضروف تولید نمایند.

میتوان برای افرادی که دچار سرطان خون هستند مغز استخوان تولید نمود. توصیه میشود برای افرادی که در مراحل وخیم بیماری قلبی هستند و در انتظار دریافت قلب پیوندی به سر میبرند در کنار تجویز داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی از روش پیوند سلولهای بند ناف به عنوان یک روش کمکی استفاده شود. براین اساس این ایده در دنیا مطرح شده است که نمونه سلولهای بند ناف هر شخص در ابتدای تولید گرفته شود و برای سالهای بعد برای خود فرد ذخیره شود. با این عمل بیمار شانس بیشتری برای زنده ماندن تا زمان دریافت قلب را خواهد داشت. این روش بویژه در بیماران کهنسال که سلولهای بنیادی مغز استخوان آنها برای پیوند کافی نیست، اهمیت بالاتری دارد که این موارد اشاره جزئی به مزایای این فن‌آوری است.

کلیات فرآیند شبیه سازی

شبیه سازی حیوانات، یک فرآیند چند مرحله‌ای است که شامل:

1-سلول اهداء کننده هسته شامل:

سلولهای کومولوس(توده اپی‌تلیال اطراف فولیکول تخمدان)، سلولهای سرتولی( سلولهای نگهدارنده اسپرم) فیبروپلاست جنینی، سلولهای گرانولوزا، سلولهای به دست آمده از موجودات کلون شده (سلولهای نسل دوم) و سلولهای بنیادی هستند.

2-سلول گیرنده

در حال حاضر، تخمک به عنوان تنها گیرنده هسته و منبع مهیا کننده سیتوپلاسم (چه در لقاح طبیعی یا شبیه سازی) است.

3-خروج هسته از تخمگ گیرنده

روش بی‌هسته سازی با سون بسیار ظرفیت مخصوصی در شرایط آزمایشگاهی انجام می‌شود و هسته تخمک خارج شده و به یک تخمک بدون هسته تبدیل می‌شود.

4-فرآیند انتقال هسته

فرآیندی است که اجازه انتقال هسته یک سلول (سلول دهنده) را به دیگری (سلول گیرنده) می‌دهد. سلول گیرنده اغلب تخمک بالغ پستانداران است که کروموزوم آن خارج شده و در واقع حکم سیتوپلاست را داراست.

5-کشت و انتقال جنین

جنین‌های بازسازی شده، حداقل به مدت 5 روز در محیط کشت چنین نگهداری شده تا به میزان قبولی از تکامل برسد و در صورت امکان، اجازه انتقال ان به روش غیر جراحی صادر شود. در چنین فرآیندهایی، جنین به روش لاپاراتومی و از طریق لوله رحمی به رحم منتقل می‌شود. بنابراین لازم است جنین مراحل ابتدایی تکامل یعنی مراحل هشت سلولی را طی کرده باشد.

انواع شبیه سازی

1-شبیه سازی DNA  یا فناوری DNA باز ترکیب شده

2-شبیه سازی باز تولیدی

3-شبیه سازی درمانی

انواع شبیه سازی

2نوع شبیه سازی وجود دارد:

شبیه سازی تولید مثلی که با هدف بقای نسل و دارا شدن فرزندی همتای والد(از نظر محتوای ژنتیکی صورت می‌گیرد در این روش از سلول‌ سوماتیک یا پیکیری برای انتقال هسته استفاده می شود.

شبیه سازی در مانی که هدف اصلی آن به دست آوردن سلولهای بنیادی جنینی است که بتوان از آن در دمان ناتوان‌ها و بیماری‌های (بخصوص بیماری‌های تحلیل برنده) استفاده کرد. از آنجا که سلول بینادی (سلولهای تمایز نیافته‌ای که با شرایط مناسب دارای توانایی تمایز به انواع سلولها بالغ هستند) چند ظرفیتی است، به نظر می‌رسد شبیه سازی با استفاده از چنینی سلولهایی برای به دست آوردن بافتها یا اندام‌های دچار مشکل، بتواند چشم اندازی روشن از آینده‌ای زیباتر برای این بیماری فراهم کند.

اگرجه درابتدای هر امر، ورود شبیه سازی درمانی ازنوع پیوند عضو از گونه‌ای دیگر، به قلمرو پزشکی غیر ممکن می نمود، اکنون این روش به اندازه‌ای قدرتمند می‌نماید که خارج از مرزهایی که پیش از این طب را محدود کرده بود، فعالیت می‌کند و امیدوار است که خدمت ارزنده‌ای را به بشریت تقدیم کند.

1-فناوری DNA باز ترکیب شده

در این قسمت می‌توان فناوری DNA باز ترکیب شده، شبیه سازی، شبیه سازی مولکولی ژنی را در کنار هم دسته بندی کرد، چون همه از یک پروسه مشترک پیروی می‌کنند. انتقال دستواره (تکه‌‌ای از دی‌ان ای اصلی که برای تکثیر از آن جدا می‌شود) از یک ارگانیزم به یک عنصر ژنتیک خود همانند ساز مانند پلازمید باکتریایی، دانشمندانی که برروی یک ژن خاص کار می‌کنند معمولاً از پلازمید باکتریایی برای تولید کپی‌های چندگانه همانند ژن استفاده می‌کنند. پلازمیدها کروموزوم‌های اضافی خود همانند ساز مولکول دایره‌ای دی‌ان‌ای هستند که جدا از ژنوم‌های معمولی باکتریایی هستند. پلامیدها و دیگر گونه‌های ناقل شبیه سازی، توسط محققان ژنوم انسان برای تکثیر ژن‌ها و دیگر تکه‌های کروموزوم که مواد شناسایی کافی برای تحقیق بیشتر تولید می‌کنند استفاده می‌شوند.

بای شبیه سازی یک ژن، یک تکه از دی‌ان‌ای که ژن مورد نظر را شامل می‌شود که از دی‌ان‌ای کروموزومی توسط آنزیم‌های محدود کننده جدا می‌شود و سپس با یک پلازمید که توسط همان آنزیم‌های محدود کننده جدا شده است، ترکیب می‌شود. هنگامی که یک تکه از دی‌ان‌ای کروموزومی به ناقل شبیه سازی در آزمایشگاه وصل می‌شود، به آن مولکول دی‌ان‌ای بازترکیب شده گفته می‌شود. با انتقال این مولکول به سلول میزبان مناسب، دی‌ان‌ای باز ترکیب شده در کنار دی‌ان‌ای سلول میزبان باز تولید می‌شود.

2-شبیه سازی بازتولید

شبیه سازی بازتولید فناوری است برای تولید حیوان که از همان هسته دی‌ان‌ای بهره می‌برد که حیوانی دیگر در همان زمان یا پیش از آن، آن هسته دی‌ان‌ای را داشته یا دارد. دالی گوسفند معروف اسکاتلندی‌ها با همین روش شبیه سازی شده بود. در این پروسه که انتقال هسته سلول تکثیر شونده نام دارد. دانشمندان مواد ژنتیک هسته یک سلول بالغ اهدا کننده را به یک تخم که هسته و همین طور مواد ژنتیک آن جدا شده‌اند منتقل می‌کند. این تخم که دی‌ان‌ای یک سلول اهدا کننده را در خود دارد باید با جریان‌های شیمیایی یا الکتریکی مراقبت شود تا برای تقسیمات سلولی تحریک شود.

هنگامی که جنین شبیه سازی شده به سطح مناسبی از پیشرفت می‌‌رسد به رحم یک میزبان مؤنث منتقل می‌شود جایی که تا تولد به پیشرفت خود ادامه می‌دهد. موجودی که با روش انتقال هسته تولید می شود، نمونه شبیه سازی شده واقعی حیوان اهدا کننده نیست و فقط دی‌ان‌ای کروموزومی و هسته‌ای آن همانند حیوان اهدا کننده است.

در این زمینه موفقیت پروژه دالی بسیار چشمگیر است چرا که اثبات کرد مواد ژنتیک یک سلول بالغ می‌توانند برای تولید یک ارگانیزم جدید کامل مودر استفاده قرار گیرند. پیش از این دانشمندان بالاتفاق تصور می‌کردند هنگامی که سلولی به کبد، قلب، استخوان یا هر نوع دیگری از بافت‌های بدن تخصیص داده می‌شود. دیگر استفاده از آنها در بافت‌های دیگر امکان ندارد و دیگر ژن‌هایی که در سلول بودند و نیازی به آنها نبود غیر فعال می‌شوند. برخی محققین براین باورند که اشتباه یا کامل انجام ندادن پروسه بازبرنامه‌ریزی، سبب مرگ، نقص عضو و معلولیت حیوانات شبیه سازی شده خواهد شد.

3-شبیه سازی درمانی

این شبیه سازی که به شبیه سازی جنینی هم معروف است در واقع تولید جنین‌های انسانی برای استفاده در تحقیقات است. هدف از انجام این شبیه سازی تولید انسان‌های شبیه سازی شده نیست، بلکه هدف کشت سلول‌هایی است که می‌توانند در تحقیقات پیشبردی انسان و همچنین درمان بیماری‌‌ها مورد استفاده قرار گیرند. این سلول‌ها برای محققان بیومکانیک بسیار با اهمیت هستند برای این که می‌توان از آن‌ها برای تولید هر نوع سلولی که در بدن انسان وجود دارد استفاده کرد. این سلول‌ةا پس از گذشت 5 روز از تقسیم تخم، از آن استخراج می‌شوند. پروسه استخراج باعث از بین رفتن جنین می‌شود که این مساله نگرانی‌های اخلاقی اخلاقی فراوانی را در پی دارد، محققان امیدوارند روزی این سلول‌های ساختگی، جایگزین مناسبی برای سلول‌هایی شوند که براثر بیماری‌ةایی نظیر آلزایمر، سرطان و ...از بین رفته‌اند.

پس از آشنایی جزیی با روش‌های مختلف شبیه سازی، این سوال مطرح می‌شود که اصلاً چرا انسان باید شبیه سازی شود؟ و یا این که آیا تا به حال هیچ انسانی شبیه سازی شده است؟ در مورد شبیه سازی انسان باید گفت که تا به حال هیج انسانی از کشت سلول‌های یک انسان دیگر تولید نشده است. اما در مورد این که چرا انسان باید شبیه سازی شود، این گروه از دانشمندان موارد ذیل را ذکر می‌کنند. یکی از کاربردهای شبیه سازی می‌تواند برای زوج ناباروری اتفاق بیفتد که تمایل بسیار زیادی به بچه دارند. این بچه که از یکی از والدین شبیه سازی می شود، مسلماً در دوران کودکی فشارهای فیزیولوژیکی بسیار زیادی را متحمل خواهد شد. کاربرد دیگر شبیه سازی می‌تواند شبیه سازی استعدادهای بشری برای چند نسل باشد. مثلاً می‌توان با استفاده از دی‌ان‌ای اینشتین، وی را شبیه سازی کرد، اما هیچ تضمینی نیست که اینشتین جدید همانن آلبرت باهوش ما همان راهی را برگزیند که اینشتین به خاطر آن به شهرت رسیده است. یکی دیگر از موارد شبیه سازی تولید جنین‌های تحقیقاتی است.

تصوری که جامعه از کلون سازی دارد، با واقعیت فاصله دارد. این تصور، در فیلم‌های تخیلی (نخستین فیلم‌ در این زمینه در سال 1965 به نام «کلون» عرضه شد) و خیلا پردازی‌های «الوین تافلر» (که در سال 1970 در کتاب «شوک آینده» منتشر شد) ریشه دارد. وی یک مفوم علمی را در یک پیش‌بینی فانتزی به طور نادرست و خلاف واقع جلوه می‌دهد: «به زودی انسان می‌تواند کپی برابر با اصل خودش را تولید کند.» متاسفانه این برداشت نادرست از کلون سازی، از کتاب‌های علمی- تخیلی به گزارش‌های خبری و حتی کتاب‌های علمی را پیدا کرد.

برخی تصور می‌کنند کلون سازی همانند زنده کردن مردگان توسط حضرت عیسی(ع) است. از این رو، تصور می‌کنند در آینده نزدیک، مرگ‌بی‌معنا می‌شود و می‌توان خویشاوندان مشرف به مرگ را با این روش حیات دوباره بخشید. اما باید دانست که کلون سازی با یک سلول آغاز می‌شود. سپس این سلول باید مراحل جنینی را طی کند و به رشد برسد و با توجه به محیط زندگی و رفتارها و تغذیه و آموزش او شخصیت آن خود صورت می گیرد و موجود شبیه به موجود اولیه نمی‌شود.

 چون کلون‌ها از لقاح اسپرم و تخمک پدید نمی‌آیند، از لحاظ ژنتیکی با والدی که اطلاعات ژنتیکی را در اختیار آن‌‌ها قرار داده است، تفاوت ندارند، اما آن‌ها کپی والد خود نیستند. دو قلو‌های همسان نیز از لحاظ ژنتیکی با هم تفاوت ندارند، اما دو انسان مجزا محسوب می‌شوند و هر چند از لحاظ ظاهر و رفتار به هم شباهت دارند، اما کاملاً عین هم نیستند؛ حتی اثر انگشت آنان با هم تفاوت دارد.

 شبیه سازی انسان

امکان شبیه سازی انسان زمانی مطرح شد که دانشمندان اسکاتلندی در موسسه روسلین «دالی» را تولید کردند. «دالی» که به «دالی گوسفنده» شهرت داشت گوسفندی بود که تولید آن در سراسر دنیا با عکس‌العمل‌های متفاوتی از لحاظ علمی و اخلاقی مواجه شد. این کار که در سال 1997 از سوی مجله نیچر به عنوان مهم‌ترین تحقیق علمی سال برگزیده شد، در کنار نگرانی‌های اخلاقی بسیار زیادی که در برداشت. چه از سوی علمای مسیحیت و اسلام و چه از سوی مقامات کشورهای مختلف افق جدیدی در علم ژنتیک پیش‌روی دانشمندان گشود و امیدواری‌های زیادی برای بهبود زندگی بشر ایجاد کرد. به دلیل حساسیتی که تولید دالی در برداشت، رسانه‌ها توجه خاصی به پدیده‌ شبیه سازی نشان دادند، اما این نوع شبیه سازی تنها یک نوع خاص از چندین روش شبیه سازی موجود در علم پزشکی و ژنتیک است که به شبیه سازی باز تولیدی مشهور است. علاوه بر این نوع شبیه سازی، چند نوع دیگر شبیه سازی هم وجود دارد که می‌توان از آن‌ها علاوه بر باز تولید یک ارگانیزم خاص در انجام دیگر تحقیقات پزشکی هم استفاده کرد.

گروهی معتقد بودند که تمایز سلول‌ها با محدود شدن «قدرت ژنتیکی نام» آنها همراه است. به عبارت دیگر، در جریان تقسیم سلولی و تمایز سلول‌ها، بخشی از ژن‌های آن‌‌ها به صورت گزینشی و به طور متوالی از دست می‌رود. بای مثال، سلول عصبی فقط ژن‌هایی را در خود نگه می‌دارد که برای انجام فعالیت‌های عصبی به آنها نیاز دارد و بقیه ژن‌ها را از دست می‌دهد.

گروه دیگری معتقد بودند که همه سلول‌ها «قدرت ژنتیکی تام» دارند. به عبارت دیگر، ژن‌های آن‌ها دست نخورده باقی می‌ماند و تفاوت سلول‌های تخصص یافته با سلول‌های تخصص نیافته در نحوه فعالیت‌ ژن‌هاست. برای مثال، سلول عصبی همان ژن‌های سلول بینایی را دارد. اما ژن‌هایی در این سلول فعال‌اند که با انتقال پیام عصبی کمک می‌کند و در سلول بینایی ژن‌هایی فعال‌اند که در دریافت نور دخالت دارند.

اگر همه سلول‌ها، ژن‌های یکسانی داشته باشند باید همه آن‌ها به طور بالقوه توان ایجاد جاندار کاملی را داشته باشند، همان طور که سلول تخم این توان را دارد. بنابراین، اگر هسته سلول تخمک که جایگاه ژن‌هاست را از آن خارج کنیم و هسته یک سلول پیکیری سلول پوست، سلول عصبی یا سلول پیاز مو) را درون آن بگذاریم، باید جندار کاملی پدید آید.

در قرن نوزدهم و بیستم، محققان این نظر را در جانداران مختلف آزمودند. برای مثال، در اواخر دهه 1890 میلادی، هسته سلول پیکری قورباغه را درون تخمک قورباغه دیگری نگذاشتند که پیش‌تر هسته و در واقع کل ماده ژنتیکی آن را برداشته بودند. از سلول حاصله، قورباغه بالغی پدید آمد. در سال 1997، آزمایش مشابهی روی گوسفند انجام شد که به تولد«دالی»‌مشهورترین گوسفند جهان انجامید.

مفهوم سلولهای بنیادی:

سلول بنیادی در پستانداران به سلولی گفته میشود که قابلیت تقسیم شدن و تبدیل به سلول‌های تخصص یافته و تمایز یافته را دارا باشد. تخمک لقاح یافته این توانایی را در حد بالایی داراست، زیرا بالقوه می‌تواند تقسیم شود و به صورت یک موجود زنده کامل تکوین یابد. تخمک لقاح یافته چند ظرفیتی است بدین معنی که از هر نظر توانایی رشد و تکامل را دارد. این توانایی پس از تقسیم شدن تخمک به یک یا حتی چهار سلول به قوت خود باقی بوده به گونه‌ای که هرکدام از سلولها پس از جدا شدن قادر به رشد و تبدیل به یک جنین کامل می‌باشند، از راه این فرآیند دو قلو‌ها چند قلوها بوجود می‌آیند، این چند قلوها موجودات شبیه سازی شده طبیعی هستند که دارای ساختار ژنتیک و سیتوپلاسمی یکسان میباشند پس پدیده شبیه سازی پدیده‌ای نو و باورنکردنی نیست و از آغاز حیات در سیاره زمین رخ داده است.

سلول‌های بنیادی یا stem cell در کودکان و بزرگسالان وجود دارند. سلولهای بنیادی در مغز استخوان و به تعداد کمتری در جریان خون هر کودک و بزرگسال یافت میشود.

سلولهای بنیادی رویانی انسان میتوانند بالقوه به صورت هریک از 210 نوع سلولی که جسم یک انسان را تشکیل میدهد رشد یابند.

در حال حاضر شبیه سازی به سه شیوه انجام میگیرد.

1.شبیه سازی رویانی 2.شبیه سازی DNA فرد بالغ 3.شبیه سازی درمانی که در این نوع شبیه سازی هدف تولید اسنان به صورت کامل نیست بلکه هدف تولید سلولهای بنیادی رویانی است که برای اهداف درمانی به کار می‌رود.

 

 

 

 

 

 

 

مزایای شبیه سازی

1.تولید گونه‌های تراریختی: به این معنی که یک گونه حامل ژنهایی از گونه‌های دیگر باشد، مثلاً‌ گاوها، گوسفندان و بزها می‌توانند به این طریق تولید کننده مواد لبنی دارویی باشند. مثلاً آنها می‌توانند شیرهایی با ویژگی‌های زیر تولید کنند:

-شیر حاوی فاکتور انعقاد برای درمان هموفیلی

-شیر حاوی انسولین برای درمان دیابت

2.شبیه سازی رویانی حیوان

3.شبیه سازی رویانی انسان

با پیشرفت چشمگیری که در مورد سلول‌های بنیادی رویان انسان حاصل شده است میتوان با کشت این سلول‌ها بافت‌ها یا اعضای مصدوم را ترمیم یا جایگزین نمود، میتوان پوست برای قربانیان سوختگی و سلولهای مغزی و طناب نخاعی برای افرادی که از گردن به پایین فلج شده‌اند تولید نمود.

شبیه سازی حیوانات اهلی موقعیت کنونی و روند آینده

می‌توان انتظار داشت الگویی که در اینده برای فناوری شبیه سازی مورد استفاده قرار خواهد گرفت، در همان نخستین گام از سوی 2 فاکتور اساسی تحت تأثیر قرار گیرد.

1-میزان گستردگی تکنیک‌های حاضر (کنونی)

2- میزان پذیرش چنین تکنیک‌هایی از سوی مصرف کنندگان با روند پیشرفت شبیه سازی، دانشمندان به منظور بهره‌‌وری بیشتر، تغییرات دلخواه (شامل حذف یا اضافه کرد) ژنهای بیماری‌زا را در ژنوم هسته سلول دهنده ایجاد کردند. این تکنیک که هدف قرارد دادن ژنها یا ترانس ژنتیک خوانده می‌شود. خدمات ارزنده‌ای را در زمینه‌های پژوهش، تشخیص و درمان بیماری‌ها ارائه با استفاده از این فن‌آوری زوج‌های نابارور میتوانند بچه‌دار شوند و

پزشکان میتواند به جای استفاده از موادی که برای بدنه جنبه بیگانه دارند، استخوان، چربی، بافت همبند یا غضروف تولید نمایند.

می‌توان برای افرادی که دچار سرطان خون هستند مغز استخوان تولید نمود. توصیه میشود برای افرادی که در مراحل وخیم بیماری قلبی هستند و در انتظار دریافت قلب پیوندی به سر میبرند در کنار تجویز داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی از روش پیوند سلولهای بند ناف به عنوان یک روش کمکی استفاده شود. بر این اساس این ایده در دینا مطرح شده است که نمونه سلولهای بند ناف هر شخص در ابتدای تولد گرفته شود و برای سالهای بعد برای خود فرد ذخیره شود با این عمل بیمار شانس بیشتری برای زنده ماندن تا زمان دریافت قلب را خواهد داشت. این روش بویژه در بیماران کهنسال که سلولهای بنیادی مغز استخوان آنها برای پیوند کافی نیست، اهمیت بالاتری دارد که این موارد اشاره جزئی به مزایای این فن‌آوری است.

 


 

 

 مسلمانان صاحب نظران مسلمان، اعم از شیعه و اهل سنت، هنگام اظهار نظر درباره شبیه سازی نوعاً خاصر نشان ساخته‌اند که این پیشرفت علمی از نظر کلامی هیچ خللی در اعتقاد به صنعت خالق بودن خداوند وارد نمی‌سازد؛ چرا که خداوند خالق هستی است و جهان را براساس نظام اسباب و مسببات بنا نهاده است، شبیه سازی نیز سبب است و نتیجه آن با مشیت وارده الهی حاصل می‌شود، کسی که دانه را در زمین می‌کارد، خالق محصول ‌آن نیست، کسی هم که عمل شبیه سازی را انجام می‌دهد خالق حیوان کلون شده نیست، از نظر حکم شرعی نیز تقریباً، بسیاری از علمای شیعه و سنی استفاده درمانی و پژوهشی از شبیه سازی را بلا اشکال می‌دانند، در عین حال، بعضی از فقهای شیعه وجهی برای حرمت آن قائل نیستند.

شیعه و مسئله شبیه سازی مسئله شبیه سازی انسانی در میان شیعه، برخلاف اهل سنت، آن پژواک گسترده را نداشته و رونق و رواج لازم را تاکنون نیافته است، شمار قابل توجهی از فقها و مراجع شیعه که درباره شبیه سازی انسان اظهار نظر کرده‌اند و دیدگاه‌های دینی خود را پیرامون شبیه سازی در رسانه‌های مختلف گروهی مطرح کرده‌اند عمده‌ عالمان شیعه، شبیه سازی نباتی و حیوانی را مجاز می‌دانند و به استناد اباحه اصلی، آن را عملی مباح می‌شمارند. همچنین همانند‌سازی زایشی را ذاتاً‌ بی‌اشکال دانسته‌اند، اما به لحاظ آثار و پیامدهای زیانباری که برای فرد و اجتماع دارد، قائل به حرمت آن شده‌اند، اما هیچ کس از ایشان با کارهای پژوهشی و درمانی آن، مخالفت نکرده‌اند. در نشستی که با عنوان «فقه اسلامی» در سال 1997 در کازابلانکا برگزار شد، شرکت کنندگان به این توافق رسیدند: «کلون سازی به هیچ وجه باورهای اسلامی را زیر سوال نمی‌برد. خدا آفریدگار جهان است، و نظام علت و معلول را در جهان بنیادن نهاده است. کاشتن بذر در خاک علت است، اما خداوند گیاه را از دانه پدید می‌آورد. به همین نحو کلون سازی یک علت است، اما تنها به خواست خدا می‌توان معلول را به وجود آورد درست همان طور که کشاورز را خالق گیاه نمی‌دانیم، متخصصان کلون سازی نیز، آفریدگار جانداری که پدید می‌آید نیستند، احسنت این در واقع‌ترجمه آیه قرآن است: «افرایتم ما تحرثون، انتم تزر عونه‌ام نحن الزارعون» البته این علت که گفته شده، علت تامه نیست، بلکه علت معد است و علت تامه اراده خداوند سبحان است. در این بحث نظرات این علما را مرور می‌کنیم. ناصر مکارم شیرازی: این عمل را نظر شرعی خالی از اشکال نیست و مفاسد زیاد بر آن مترتب می شود، به همین جهت حتی افرادی که پایبند به دین و شریعتی نیستند که به خاطر مفاسد اجتماعی آن به مخالفت با آن پرداخته‌اند. اما از نطر حکم شرعی، هرگاه این کار صرفاً به صورت یک تحقیق علمی یاد گشودن راه برای پرورش اعضای بدن جهت پیوند عضور و ترمیم نقائص باشد اشکالی ندارد و اگر راه را برای ساختن شبیه‌های انسانی به طور گسترده بگشاید اشکالات و خسارات فراوانی به بار می‌آورد جواد تبریزی: شبیه سازی انسان، به موجب برهم خوردن تمایز و اختلاف بین ابنا» بشر و اختلاف نظام و هرج و مرج و نا مشخص شدن وضعیت انساب و مواریث می‌شود، و ضرورت تمایز و تفاوت میان ابنای بشر، حرام است.

یوسف صانعی: شبیه سازی فی حد نفسه منع قانونی ندارد و اسلام آن را جرم و گناه نمی‌داند و نه تنها منعی ندارد. بلکه مطلوب هم هست.

محمد تقی بهجت: این کار فی نفسه اشکالی ندارد و باید از سایر محرمات اجتناب شود و آثار بر آن مترتب است .

موسوی سبزواری: این کار به دلیل حرمت ذاتی، حرمت تشریعی و حرمت به استناد دلایل ثانوی، حرم است

حسینعلی منتظری: دلیل بر حمت شبیه سازی فی حد نفسه وجود ندارد.

فاضل لنکرانی: این کار فی‌نفسه مانعی ندارد، مگر اینکه محرز شود، توالی فاسد دارد

محمد حسین فصل‌الله: وی شبیه سازی به منظور استفاده از اعضای نوزادک مسلمانان صاحب نظران مسلمان، اعم از شیعه و اهل سنت، هنگام اظهار نظر درباره شبیه سازی نوعاً خاطر نشان ساخته‌اند که این پیشرفت علمی از نظر کلامی هیچ خللی در اعتقاد به صنعت خالق بودن خداوند وارد نمی‌سازد؛ چرا که که خداوند خالق هستی است و جهان را براساس نظام اسباب و مسببات بنا نهاده است، شبیه سازی نیز سبب است و نتیجه آن با مشیت و اراده الهی حاصل می‌شود، کسی که دانه را در زمین می‌کارد، خالق محصول آن نیست، کسی که هم که عمل شبیه سازی را انجام می دهد خالق حیوان کلون شده نیست، از نظر حکم شرعی نیز تقریباً، بسیاری از علمای شیعه و سنی استفاده درمانی و پژوهشی از شبیه سازی را بلا اشکال می‌دانند، اما شبیه سازی زایشی انسان را اکثر قریب به اتفاق علمای اهل سنت و کثیری از فقهای شیعه حرام می دانند در عین حال، بعضی از فقهای شیعه وجهی برای حرمت آن قائل نیستند به وجود آید.

علی‌سیستانی: ایشان معتقدند که این کار فی‌حد ذاته مانعی ندارد

هادی معرفت: شبیه سازی انسان را فی نفسه حرام نمی‌داند، ولی به حکم ثانوی، به دلیل پیامدهای منفی آن را حرام می‌شمرد.

صافی گلپایگانی: این موضوعات، ظاهراً‌هنوز هم در دست تحقیق و تجربه است. اگر چه جواب علی‌الفرض ممکن است، ولی اولی این است که پس از تحقیق و تحقق کامل موضوع در خارج و ابتلا به آن، حکم آن‌‌ها مورد سوال واقعی شود اما اگر مستلزم خلاف شرع نباشد فی‌نفسه اشکال ندارد

نوری همدانی: در غیر انسان جایز است و در مورد انسان، چون تحقق این عمل معلوم نیست که ممکن است باشد و در صورت امکان، اگر با موازین اسلامی مخالف نباشد، اشکال ندارد ادامه دارد.

لون شده به عنوان عضو یدکی جهت پیوند را نیز ممنوع می‌داند، اما استفاده از این فناوری را برای یافتن راه‌های درمانی بیماری‌های مزمن، مجاز دانسته است

محمد حکیم: براین نظر است که شبیه سازی انسانی مباح است و دلیلی بر حرمت آن نیست.

عبدالکریم موسوی اردبیلی: شبیه سازی انسان را کار ناپسندی دانسته، اما معتقد است دلیل محکم و قطعی بر حرمت آن وجود ندارد.

محمد صادق روحانی: این کار جایز است و مانعی ندارد

محمد مهدی شمس‌الدین: شبیه سازی انسانی قطعاً‌ و یقیناًَ، نامشروع است، و در مجال حیوانی، مسئله‌ای است که باید درباره‌اش بحث شود، ولی به گونه‌ای خود به خودی مشروعیت آن را ثبات نمی‌کنیم .

محمد موسوی بجنوردی: با توجه به قاعده اصاله‌الحل در شبهات حکمیه به نظر می‌رسد، کلون سازی به نحوی که بیان گردید، علی‌الظاهر اشکالی ندارد

محمد تقی جعفری: یونسکو پیش از فوت علامه جعفری، در این مورد از ایشان نظر خواهی کرده بود و علامه آینه 119 سوره نسا را که در آن تعبیر فلیغیرن خلق الله آمده است را زمینه اولیه برای تحریم شبیه سازی دانستند، علاوه بر آن، ایشان معتقدند: فرزندی که پدر و ما در ندارد و دو قلوی پدر یا مادر خویش است، نباید به وجود آید

علی سیستانی: ایشان معتقدند که این کار فی‌حد ذاته مانعی ندارد

هادی معرفت: شبیه سازی انسان را فی‌نفسه حرام نمی‌داند، ولی به حکم ثانوی، به دلیل پیامدهای منفی آن را حرام می‌شمرد.

صافی گلپایگانی: این موضوعات، ظاهراً‌ هنوز هم در دست تحقیق و تجربه است. اگر چه جواب علی الفرض ممکن است، ولی اولی این است که پس از تحقیق و تحقق کامل موضوع در خارج و ابتلا به آن، حکم آن‌ها مورد سوال واقع شود اما اگر مستلزم خلاف شرع نباشد فی نفسه اشکال ندارد.

نوری همدانی: در غیر انسان جایز است و در مورد انسان، چون تحقق این عمل معلوم نیست که ممکن باشد و در صورت امکان، اگر با موازین اسلامی مخالف نباشد، اشکال ندارد.

 


 

منابع:www.Humancloning.org

www.clonaid.com

www.stemcellreport.Htm

کتاب شبیه سازی تالیف دکتر صارمی

منبع:http://www.calwithme.ir

منبع تهیه مقاله: کانون دانش (بانک مقالات)http://www.knowclub.com/paper

آدرس اینترنتی مقاله:http://www.knowclub.com/paper/?p=206